luxury residencesluxury residences
Spetses panorama 1
Spetses panorama 1
Slider

Η προέλευση του ονόματος «Σπέτσες»

Το νησί Σπέτσες βρίσκεται στο δεξιό άκρο της εισόδου του Αργολικού κόλπου, σε απόσταση μόλις 1,5 μίλι από την ακτή της Ερμιονίδας. Έχει έκταση 22,24 τετραγωνικά χιλιόμετρα και μήκος ακτών 28,7 χιλιόμετρα. Λόγω ακριβώς αυτής της γεωγραφικής του θέσης, οι περιηγητές που ασχολήθηκαν με τα ελληνικά νησιά, το κατατάσσουν στην περιοχή της Πελοποννήσου.
Το νησί έχει μια μικρή σειρά από λόφους, που η ψηλότερη τους κορυφή φτάνει τα 291 μέτρα, και δυο λιμάνια, το ένα, το πιο ευρύχωρο, μέσα στην πόλη και το άλλο στο βορειοδυτικό τμήμα του, στην τοποθεσία Ζωγεριά,1 όπου κατά το 1838 χτίστηκε λοιμοκαθαρτήριο (λαζαρέτο).2
Οι Σπέτσες στην αρχαιότητα ονομάζονταν Πιτυουσα, από τα πεύκα (πίτυς) που άφθονα είχε το νησί.3 Σε ένα χάρτη των Σπετσών, των αρχών του 15ου αι. το νησί παρουσιάζεται δασωμένο. Φαίνεται, λοιπόν, πως από την αρχαιότητα ήταν κατάφυτο από υψηλά πεύκα, από τα οποία οι παλαιότεροι κάτοικοι προμηθεύονταν την αναγκαία ξυλεία για την κατασκευή των σπιτιών και των πλοίων.4
Στις Σπέτσες ευδοκιμούσαν, εκτός από τα πεύκα, οπωροφόρα δένδρα και αμπέλια. «Η νήσος εν γένει είναι εύφορος», γράφει ο Ανάργυρος Χατζηαναργύρου, «παραγωγική δημητριακών καρπών και επιδεκτική μελιττουργίας αν και λεπτόγεως, ουχ ήττον θαυμασίως εν αυτή επιδίδουσιν η ελαία, η συκή, αι αμυγδαλέαι και παντός είδους καρποφόρα ή μη δένδρα εκ των μη χρηζόντων αρδεύσεως».5
Το όνομα «Σπέτσαι» αναφέρεται για πρώτη φορά το 1481 σε έκθεση κάποιου Ενετού ναυάρχου.6 Ο τύπος αυτός προέρχεται από μετασχηματισμό του ονόματος Πιτυουσα από τους Αρβανίτες, οι οποίοι το 15ο αι. κατοικούσαν το νησί. Η Πιτυουσα μετατράπηκε σε Πέτσα και σ' αυτό, πιθανότατα οι Ιταλοί, πρόσθεσαν το Σ στην αρχή. Ο Αναστάσιος Ορλάνδος στα «Ναυτικά» του δέχεται πως τα ονόματα Πέτσα, Σπέτσα και Σπέτσαι προήλθαν από το Πιτυ-ούσα «ένεκα της παραφθοράς της ελληνικής γλώσσης και της περί αυτήν αμάθειας».
1 Τα ονόματα «Πετιώτης», «Πετσιώτης», και «Πέτσα», ισχυρίζεται ο ιστορικός των Σπετσών, προέρχονται από την παραφθορά του ονόματος Πιτυώτης, που είναι το εθνικό της λέξεως «Πιτυούσα».
Το Σ, που κατόπιν προστέθηκε στην αρχή, είναι προσκόλληση του ς της πρόθεσης «εις» στο κύριο όνομα, δηλαδή από το «εις Πέτσας» προήλθε το «εις Σπέ-τσας».
Πάντως τα ονόματα «Πέτσα» και «Πετσιώται» αναγράφονται στα αρχαιότερα έγγραφα του νησιού. Πα την επικράτηση της ονομασίας «Σπέτσαι» αντί του «Σπέτσα» ο Αναστάσιος Ορλάνδος γράφει: « Έλαβεν εσχάτως η νήσος την πληθυντικήν ονομασίαν "Σπέτσαι" ή χάριν των εγγύτατα αυτή παρακειμένων, κατά τον Μελέτιον, άλλων νησιδίων? ων πάλιν η μεγαλύτερα ετήρησε μέχρι σήμερον την αρχαίαν αυτής ονομασίαν "Αριστερά", Ραστεριά αλβανιστί καλούμενη κατ' αναγραμματισμόν μόνον αλφαβητικών τίνων στοιχείων της λέξεως, ή διότι η το 1803 υπό Καπετανάκη εκδοθείσα μετάφρασις της Γεωγραφίας τόυ Γασπάρεως λέγει την "Πέτσαν" Σπέτσαι, κατάμίμησιν ίσως της μεταξύ Λιβόρνου και Γενούης Ιταλικής πόλεως Spezze, Specie και Specia».
9 Αλλοι υποστηρίζουν ότι το όνομα Πέτσα προέρχεται από την ιταλική λέξη pezza (πετσέτα), επειδή από τα απέναντι βουνά της Κυνουρίας το νησί φαινόταν επίπεδο, σαν ένα κομμάτι βαμβακερού υφάσματος. Κατά τον μεγάλο Έλληνα λεξικογράφο και ιστορικό Βυζάντιο Σκαρλάτο το νησί πήρε το όνομα του από την ιταλική λέξη pesce ή pescia (ψάρι), «καθ' όσον όντως η νήσος αύτη είναι εξαιρέτως ιχθυόεσσα».
10 Ο Ανάργυρος Χατζηαναργύρου και μερικοί άλλοι υιοθετούν την άποψη ότι το νησί ονομάστηκε από τους Γενουάτες, Πισάτες και Ενετούς θαλασσοπόρους Isola di Spezie (νησί αρωμάτων) από τα άφθονα αρωματικά βότανα που φυτρώνουν στο νησί, όπως θυμάρι, θρούμπι, χαμομήλι κλπ. ή Isola di Specie (ωραίο νησί) από την επίσης ιταλική λέξη specie, που σημαίνει μεταφορικά ευπρέπεια και καλλονή.

Κατά τον Μ. Λαμπρυνίδη η πιο πιθανή εκδοχή είναι ότι «διάφοροι Ιταλοί θαλασσοπόροι και δη Γενουήνσιοι, κατά τους πρώτους χρόνους της Φραγκοκρατήσεως της Πελοποννήσου κατευθυνόμενοι εις Ναύπλιον, παρέπλευσαν ή προσωρμί-σθησαν εις την έρημον τότε και άσημον ταύτην νήσον, ην επωνόμασαν Isola di Spezia, είτε εκ του ονόματος της οχυράς και ευλιμένου πρωτευούσης της πατρίδος αυτών Γενούης, Spezia, είτε και εκ του επωνύμου επιφανούς τίνος ναυτίλου της εποχής εκείνης».
11 Από τις πηγές και τα πολλά νερά που είχε, οι Τούρκοι ονόμαζαν το νησί «Σούλιτζα» ή «Σούλεζα» δηλαδή «Υδρόνησο» (από την τουρκική λέξη su, νερό). Και ο Ανάργυρος Χατζηαναργύρου αναφέρεται στα άφθονα νερά που είχε κάποτε το νησί: «Σύνδενδρος (δασώδης, κατάφυτη από δένδρα) άλλοτε και βρίθουσα υδάτων άφθονων, περέσχεν αφορμήν τοις κατακτηταίς Οθωμανοίς, ίνα προσφωνήσωσιν αυτήν Υδρούσσαν, εν τω Ασιατικώ αυτών ιδιώματι.
Αλλά, του δάσους αραιωθέντος διά τας χρείας των κατοίκων, μάλιστα δε προς ανατολάς της Νήσου, όπου ιδρύθη η νεωτέρα πόλις, εξαφανισθέντος ολοσχερώς, αι πηγαί και κρήναι βαθμηδόν εξέλιπον, διασωθείσης της παρά την Ακρόπολιν αρχαίας πηγής του Κρω καλούμενης, μόλις δε, το γε νυν, σταγόνες υδάτων πηγαίων αναβλύζουσιν εις σποραδικά μέρη• πλην την έλλειψιν τούτων αναπληρούσι τα ανορυχθέντα φρέατα και αι δεξαμεναί των ομβρίων υδάτων, παρά τοις κατοίκοις»}1 Και ο Πλίνιος ο Πρεσβύτερος αναφέρει την ύπαρξη πηγαδιών, ενώ, σύμφωνα με μια πληροφορία, στην ενετική εποχή στις Σπέτσες υδρεύονταν τα πλοία.
Από μερικούς γεωγράφους το νησί ονομάζεται και Τιπάρηνος. Η Αντιβασιλεία αξίωσε το νησί να μετονομαστεί στα δημόσια έγγραφα σε Τιπάρηνος και οι κάτοικοι του Τιπαρήνιοι. Οι Σπετσιώτες όμως αντέδρασαν στη μετονομασία αυτή υποστηρίζοντας ότι το νησί τους και στην επίσημη αλληλογραφία πρέπει να ονομάζεται Σπέτσαι, γιατί με αυτό το όνομα αγωνίστηκε και δοξάστηκε στην επανάσταση του 1821.

 

Παύλος Στ. Παρασκευαΐδης

κεφάλαιο από το βιβλίο ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΣΠΕΤΣΩΝ - ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΕΩΣ ΤΟ 1822

 

TSAKALAKOS ROOMS SPETSES
Hotel kamelia spetses
 
 
VILLA MARINA